Η ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ΗΣΘ) αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές θεραπείες για ασθενείς με φαρμακοανθεκτική μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Ωστόσο, οι βιολογικοί μηχανισμοί που διέπουν την θεραπευτική της δράση παραμένουν εν μέρει αδιευκρίνιστοι. Η επιγενετική ρύθμιση έχει αναδειχθεί πρόσφατα ως ένας υποσχόμενος τομέας για την κατανόηση της μοριακής βάσης της απόκρισης στην ΗΣΘ. Σκοπός αυτής της συστηματικής ανασκόπησης ήταν η καταγραφή και σύνθεση των υπαρχουσών μελετών που διερευνούν επιγενετικούς βιοδείκτες σχετιζόμενους με τα θεραπευτικά αποτελέσματα της ΗΣΘ σε ανθρώπινους πληθυσμούς. Διενεργήθηκε συστηματική ανασκόπηση στις βάσεις δεδομένων PubMed και Scopus για μελέτες που δημοσιεύτηκαν μεταξύ Ιανουαρίου 2015 και Μαρτίου 2025, σύμφωνα με τις οδηγίες PRISMA 2020. Κριτήρια ένταξης αποτέλεσαν: (1) πρωτότυπες, αξιολογημένες από ομότιμους εργασίες· (2) διερεύνηση των επιδράσεων της ΗΣΘ σε επιγενετικούς δείκτες· και (3) διάγνωση μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής. Απόσπασμα δεδομένων αφορούσε τους επιγενετικούς στόχους, τα χαρακτηριστικά των ασθενών, τις παραμέτρους της ΗΣΘ και τα κλινικά αποτελέσματα. Ελήφθησαν υπόψη ο κίνδυνος μεροληψίας και η ετερογένεια των μελετών. Έντεκα μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης, περιλαμβάνοντας συνολικά 498 ασθενείς με TR-MDD. Στο σύνολο των μελετών εντοπίστηκαν 31 υποσχόμενοι επιγενετικοί βιοδείκτες, που σχετίζονται με τη νευροπλαστικότητα, τη ρύθμιση του άξονα ΥΥΕ (υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων), τη φλεγμονή, την ανοσιακή σηματοδότηση και τα μη κωδικά RNAs. Οι πιο συχνά μελετημένοι μηχανισμοί ήταν η μεθυλίωση του DNA και η έκφραση microRNA (miRNA). Καμία μελέτη σε ανθρώπους δεν εξέτασε τροποποιήσεις ιστονών. Η παρούσα συστηματική ανασκόπηση παρέχει προκαταρκτικά ευρήματα που υποστηρίζουν τον ρόλο των επιγενετικών μηχανισμών—ιδίως της μεθυλίωσης του DNA και της έκφρασης miRNA—στη ρύθμιση της ανταπόκρισης στην ΗΣΘ σε ασθενείς με TR-MDD. Αν και τα ευρήματα αναδεικνύουν υποψήφιους βιοδείκτες για κλινική ταξινόμηση και ψυχιατρική ακριβείας, οι μικροί πληθυσμοί δειγμάτων και η μεθοδολογική ετερογένεια περιορίζουν τη γενίκευση. Απαιτούνται μεγαλύτερες, τυποποιημένες και προοπτικές μελέτες για την επικύρωση και περαιτέρω αξιοποίηση αυτών των πρώιμων δεδομένων.

ΛΕΞΕΙΣ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟΥ: Ηλεκτροσπασμοθεραπεία, φαρμακοανθεκτική κατάθλιψη, επιγενετική, βιοδείκτες, ψυχιατρική ακριβείας.

Νικόλαος Σταθαράκος, Βασίλειος Σαββίδης, Ταξιάρχης Γραβάνης

Πλήρες Άρθρο σε pdf (Αγγλικά)