Ο άξονας υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια (ΥΥΕ) παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της δράσης της ντοπαμίνης σε περιοχές του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στο λιμβικό σύστημα καθώς και στην απάντηση στο στρες. Η εκτίμηση του άξονα αυτού είναι σημαντική για την αναζήτηση βιολογικών μηχανισμών που οδηγούν από τις στρεσογόνες εμπειρίες στην έναρξη της ψύχωσης. H έκκριση της αδρενοκορτικοτρόπου ορμόνης (ACTH) από την πρόσθια υπόφυση διεγείρει την παραγωγή κορτιζόλης και δεϋδροεπιανδροστερόνης (DHEA) από το φλοιό των επινεφριδίων ως απάντηση στο στρες. Η ταυτόχρονη έκλυση της DHEA μπορεί να δρα ως προστατευτικός μηχανισμός ως προς τις τοξικές επιδράσεις της υπερέκκρισης κορτιζόλης. Σκοπός της μελέτης ήταν η μέτρηση στον ορό συγκεντρώσεων DHEA-S, ACTH, κορτιζόλης και ο υπολογισμός του λόγου κορτιζόλης/DHEA-S σε ασθενείς πρώτου ψυχωτικού επεισοδίου που δεν είχαν λάβει αντιψυχωτική αγωγή και σε αντίστοιχη ομάδα ελέγχου και σύγκριση των αποτελεσμάτων. Συμπεριλάβαμε δεδομένα από 110 άτομα (70 άνδρες, 40 γυναίκες), 55 ασθενείς και 55 ως ομάδα ελέγχου. Η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 31,3 έτη (8,7) και 31,4 έτη (8,9) για την ομάδα ελέγχου. Η τιμές της DHEA-S στον ορό ήταν υψηλότερες στους ασθενείς σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου [0,69 (0,40) έναντι 0,50 (0,19), αντίστοιχα]. Οι τιμές της ACTH του ορού ήταν παρόμοιες μεταξύ των δύο ομάδων [28,0 pg/ml (6,2-73,9) έναντι 22,4 pg/ml (7,0-70,5), αντίστοιχα]. Οι τιμές της κορτιζόλης ορού και ο λόγος κορτιζόλης/DHEA-S ήταν χαμηλότερα στους ασθενείς [12,6 μg/dl (4,5) και 4,4% (1,3-19,5), αντίστοιχα] σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου [15,4μg/dl (3,7) και 7,0% (2,4-25,5), αντίστοιχα]. Η επιμέρους ανάλυση έδειξε ότι στους άνδρες, οι συγκεντρώσεις της DHEA-S στον ορό ήταν παρόμοιες μεταξύ ανδρών ασθενών και ομάδας ελέγχου [0,53 (0,23) έναντι 0,48 (0,17), αντίστοιχα] ενώ στις γυναίκες οι συγκεντρώσεις της DHEA-S στον ορό ήταν υψηλότερες στις ασθενείς σε σύγκριση με τις γυναίκες της ομάδας ελέγχου [0,97 (0,47) έναντι 0,55 (0,20), αντίστοιχα]. Οι συγκεντρώσεις της ACTH στον ορό δεν διέφεραν μεταξύ των ανωτέρω υποομάδων. Οι τιμές κορτιζόλης ορού στους άνδρες ήταν χαμηλότερες στους ασθενείς σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου [12,8 μg/dl (4,4) έναντι 15,9 μg/dl (3,6)]. Επιπρόσθετα, ο λόγος κορτιζόλης/DHEA-S ήταν χαμηλότερος στους ασθενείς σε σύγκριση την ομάδα ελέγχου τόσο στους άνδρες [4,4% (1,3-19,5) έναντι 5,8% (2,4-15,4], όσο και στις γυναίκες [4,3% (1,8-15,2) έναντι 7,9% (4,0-25,5), αντίστοιχα]. Η ανάλυση συσχετίσεων πραγματοποιήθηκε για τον έλεγχο συσχετίσεων μεταξύ ψυχοπαθολογικών χαρακτηριστικών των ασθενών και των ορμονών που μετρήθηκαν. Έδειξε ότι η νοητική υποκλίμακα της PANSS συσχετιζόταν θετικά με τα επίπεδα της DHEA-S στους άνδρες και η θετική της υποκλίμακα συσχετιζόταν αρνητικά με την DHEA-S στις γυναίκες. Στην ανάλυση γραμμικής παλινδρόμησης, η DHEA-S σχετιζόταν θετικά με τη νοητική υποκλίμακα της PANSS στους άνδρες.

ΛΕΞΕΙΣ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟΥ: Θεϊκή δευδροεπιανδροστερόνη (DHEA-S), κορτιζόλη, αδρενοκορτικοτρόπος ορμόνη (ACTH), πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο, ασθενείς άνευ θεραπείας.

Ανδρέας Καραμπάς, Μαρία Χρήστου, Σπυρίδων Μπρίκος, Γεώργιος Γεωργίου, Μάριος Πλακούτσης, Δανάη-Δήμητρα Κουτσογιάννη, Στέλιος Τίγκας, Πέτρος Πετρίκης 

Supplementary Material

Πλήρες Άρθρο σε pdf (Αγγλικά)